Czym jest chè

Słowo chè w Wietnamie oznacza nie jeden konkretny deser, lecz całą kategorię dań słodkich.

Chè może być:

• płynne, jak słodka zupa;
• gęste, jak budyń;
• wielowarstwowe;
• gorące;
• schłodzone;
• z lodem;
• z mlekiem kokosowym;
• z owocami;
• z warzywami strączkowymi i kaszami.

W północnym Wietnamie słowo chè może również oznaczać herbatę, jednak w nazwie deseru kontekst jest zazwyczaj zrozumiały. Zwykłą herbatę częściej nazywa się trà, zwłaszcza na południu kraju.

W menu kawiarni z deserami po słowie chè zazwyczaj podaje się główny składnik. Na przykład chè đậu đỏ to deser z czerwoną fasolą, a chè bưởi to deser ze skórką pomelo.

Jaki smak ma chè

Większość rodzajów chè ma łagodny, słodki smak. Jednak słodycz łączy się z innymi nutami:

• kremowością mleka kokosowego;
• orzechowym smakiem fasoli;
• owocową kwasowością;
• aromatem pandanu;
• lekką słonawością sosu kokosowego;
• trawiastym smakiem galaretki;
• gęstą teksturą ryżu lub taro.

Odmiany południowe są zazwyczaj słodsze i częściej zawierają mleko kokosowe oraz lód. Desery północne mogą być bardziej stonowane pod względem słodyczy, natomiast środkowe – szczególnie złożone pod względem składu i podania.

Z czego przygotowuje się chè

Zestaw składników jest bardzo szeroki. Najbardziej powszechne to:

• fasola mung đậu xanh;
• czerwona fasola đậu đỏ;
• czarna fasola đậu đen;
• biała fasola đậu trắng;
• ryż kleisty nếp;
• taro khoai môn;
• batat khoai lang;
• kukurydza bắp lub ngô;
• nasiona lotosu hạt sen;
• mleko kokosowe nước cốt dừa;
• perełki tapioki;
• galaretka;
• owoce;
• pandan lá dứa;
• syrop cukrowy;
• kruszony lód.

Niektóre rodzaje chè przygotowuje się z zaledwie dwóch lub trzech składników, inne stanowią złożone, wielowarstwowe kompozycje.

Mleko kokosowe

Mleko kokosowe nước cốt dừa to jeden z głównych składników południowych i środkowych odmian chè.

Może ono być:

• gotowane razem z bazą;
• wlewane na wierzch;
• mieszane z solą i cukrem;
• podawane osobno;
• używane jako gęsty sos.

Niewielka ilość soli w mleku kokosowym pomaga podkreślić słodycz deseru.

Ważne jest, aby nie mylić mleka kokosowego z wodą kokosową nước dừa. Woda kokosowa jest przejrzysta i lekka, podczas gdy mleko kokosowe jest gęste i białe.

Pandan

Liście pandanu nazywa się lá dứa.

Dodaje się je do syropu, ryżu, galaretki i mleka kokosowego. Pandan nadaje słodki, trawiasty aromat, który często porównuje się do wanilii, świeżo skoszonej trawy i orzechów.

Zielony kolor niektórych rodzajów chè również może pochodzić z esencji z pandanu.

Tapioka i galaretka

W wielu zimnych desery spotyka się perełki i paski o różnych teksturach.

Mogą to być:

• perełki tapioki bột báng;
• przezroczyste perełki skrobiowe;
• galaretka thạch;
• galaretka ziołowa sương sáo;
• galaretka z agaru;
• galaretka kokosowa;
• kolorowe paski ze skrobi.

Takie dodatki tworzą charakterystyczną wielowarstwową teksturę.

Jak podaje się chè

Warianty gorące podaje się w małych miseczkach. Zimne – w szklankach lub wysokich pucharkach.

Do schłodzonego deseru często dodaje się:

• kruszony lód đá bào;
• mleko kokosowe;
• syrop cukrowy;
• prażone orzeszki ziemne;
• sezam;
• wiórki kokosowe;
• galaretkę;
• świeże owoce.

W niektórych lokalach składniki są już wymieszane. W innych układa się je warstwami, a przed jedzeniem deser należy dokładnie wymieszać.

Odmiany chè

Istnieje bardzo wiele odmian chè. Poniżej przedstawiono te najbardziej znane i najczęściej spotykane w Wietnamie.

Chè ba màu

Chè ba màu to „trójkolorowy deser”.

Nazwa składa się ze słów:

• ba – trzy;
• màu – kolor.

Zazwyczaj w szklance znajdują się:

• zielona masa z fasoli mung lub pandanu;
• czerwona fasola;
• biała fasola lub warstwa kokosowa;
• galaretka;
• mleko kokosowe;
• kruszony lód.

Dokładny skład zależy od lokalu. Jest to jeden z najbardziej kolorowych i popularnych zimnych deserów południowego Wietnamu.

Chè thập cẩm

Chè thập cẩm to mieszany deser aska-sorti.

Słowa thập cẩm oznaczają „mieszanka” lub „asortyment”.

Jedna porcja może zawierać:

• kilka rodzajów fasoli;
• kukurydzę;
• taro;
• galaretkę;
• tapiokę;
• owoce;
• mleko kokosowe;
• lód.

Nie ma jednego przepisu. Każdy lokal komponuje własną wersję.

Chè đậu xanh

Chè đậu xanh przygotowuje się z fasoli mung.

Słowo đậu xanh oznacza „zielona fasola”, chociaż łuskana fasola mung ma żółty kolor.

Deser może być:

• gęsty;
• płynny;
• gorący;
• zimny;
• z mlekiem kokosowym;
• z pandanem;
• z tapioką.

Fasola mung daje łagodny orzechowy smak i kremową teksturę.

Chè đậu đỏ

Chè đậu đỏ to deser z czerwoną fasolą.

Fasolę długo gotuje się z cukrem do miękkości. Podaje się ją z syropem, mlekiem kokosowym i czasami z lodem.

Czerwona fasola zachowuje swój kształt i tworzy gęstszą teksturę niż fasola mung.

Chè đậu đen

Chè đậu đen przygotowuje się z czarnej fasoli.

Fasolę gotuje się z cukrem do miękkości, ale nie uciera się jej na puree. Deser podaje się na ciepło lub na zimno.

Latem szczególnie popularny jest wariant z lodem i mlekiem kokosowym.

Chè đậu trắng

Chè đậu trắng to deser z białej fasoli.

Często łączy się ją z ryżem kleistym i gęstym sosem kokosowym.

Tekstura staje się gęsta i sycąca.

Chè nếp đậu trắng

Chè nếp đậu trắng przygotowuje się z ryżu kleistego i białej fasoli.

Słowo nếp oznacza ryż kleisty.

Deser przypomina słodką kaszkę ryżową z fasolą. Na wierzchu polewa się go mlekiem kokosowym.

Chè bưởi

Chè bưởi to deser ze skórką pomelo.

Słowo bưởi oznacza „pomelo”.

Do przygotowania używa się nie zielonej skórki zewnętrznej, lecz białej, gąbczastej części. Jest ona starannie przygotowywana w celu usunięcia goryczy, krojonas w kostkę i obtaczana w skrobi.

Gotowe kawałki stają się przezroczyste, sprężyste i lekko chrupiące. Łączy się je z fasolą mung, syropem i mlekiem kokosowym.

Mimo nazwy, smaku świeżego miąższu pomelo w deseru niemal nie czuć.

Chè khúc bạch

Chè khúc bạch to schłodzony deser z miękkimi kostkami mlecznymi lub śmietankowymi.

Kostki przypominają delikatną galaretkę lub pannacottę. Podaje się je w lekkim słodkim syropie z dodatkiem:

• liczi;
• longanu;
• migdałów;
• owoców;
• nasion chia;
• galaretki.

Ten wariant jest mniej tradycyjny niż desery fasolowe, ale bardzo popularny w nowoczesnych kawiarniach miejskich.

Chè Thái

Chè Thái to deser owocowy w stylu tajskim.

W skład mogą wchodzić:

• jackfruit;
• liczi;
• longan;
• kokos;
• galaretka;
• kasztany wodne;
• durian;
• słodkie mleko;
• lód.

Skład silnie się różni. Smak jest zazwyczaj owocowy, mleczny i bardzo słodki.

Chè Thái sầu riêng

Chè Thái sầu riêng to wersja chè Thái z durianem.

Sầu riêng oznacza „durian”.

Durian dodaje się w postaci miąższu, kremu lub sosu. Deser staje się gęsty i ma silny, charakterystyczny aromat.

Chè sầu riêng

Chè sầu riêng to ogólna nazwa deserów z durianem.

W skład mogą wchodzić mleko kokosowe, galaretka, owoce, awokado i tapioka.

Jest to jeden z najbardziej wyrazistych i aromatycznych wariantów.

Chè mãng cầu

Chè mãng cầu przygotowuje się z miąższem flambojantu (flacourtiaceae) lub anony.

W różnych regionach pod nazwą mãng cầu mogą kryć się różne spokrewnione owoce.

Deser zazwyczaj podaje się na zimno z lodem, mlekiem lub sosem kokosowym.

Chè dưỡng nhan hạt sen

Chè dưỡng nhan hạt sen to słodki napar deserowy z nasionami lotosu.

Może on zawierać:

• nasiona lotosu;
• suszony longan;
• czerwone daktyle;
• trzęsak morski (biały grzyb śnieżny);
• jagody goji;
• nasiona chia;
• żywice roślinne.

Nazwa często kojarzy się z „odżywianiem urody” i lekkim deserem prozdrowotnym.

Chè hạt sen

Chè hạt sen przygotowuje się z nasion lotosu.

Słowo hạt sen oznacza „nasiona lotosu”.

Nasiona gotuje się w lekkim syropie cukrowym. Czasami dodaje się longan, aloes lub mleko kokosowe.

Deser ma łagodny orzechowy smak i może być podawany na ciepło lub zimno.

Chè sen long nhãn

Chè sen long nhãn to nasiona lotosu ukryte w owocach longanu.

Słowo long nhãn oznacza „longan”.

Z owocu usuwa się pestkę, a do środka wkłada ugotowane nasiono lotosu. Całość podaje się w chłodnym, słodkim syropie.

Jest to lekki i elegancki deser, szczególnie powiązany z kuchnią Huế.

Chè bắp

Chè bắp to słodki deser z kukurydzą.

Na północy kukurydzę nazywa się ngô, dlatego można spotkać nazwę chè ngô.

Ziarna kukurydzy gotuje się z cukrem i skrobią. Na wierzch dodaje się mleko kokosowe.

Deser wychodzi słodki, aromatyczny i lekko chrupiący.

Chè khoai môn

Chè khoai môn przygotowuje się z taro.

Taro ma miękką, skrobiową teksturę i lekki orzechowy smak.

Często łączy się je z ryżem kleistym, mlekiem kokosowym i pandanem.

Chè khoai dẻo

Chè khoai dẻo to deser ze sprężystymi kulkami lub kostkami z batatów i taro.

Słowo dẻo oznacza „elastyczny”, „miękko-ciągnący się”.

Kolorowe kawałki robi się z fioletowego batata, żółtego batata, taro i skrobi. Podaje się je z galaretką, mlekiem kokosowym i syropem.

Chè trôi nước

Chè trôi nước to słodkie kulki z ciasta z ryżu kleistego z nadzieniem.

Nazwa dosłownie nawiązuje do kulek „pływających w wodzie”.

W środku zazwyczaj znajduje się słodka pasta z fasoli mung. Kulki podaje się w gorącym syropie imbirowym z mlekiem kokosowym i sezamem.

Teksturą przypominają miękkie kleiste kluski.

Chè trôi nước nhân đậu xanh

Chè trôi nước nhân đậu xanh to pełna nazwa wersji z nadzieniem z fasoli mung.

Słowo nhân oznacza „nadzienie”.

Chè bánh lọt

Chè bánh lọt to zimny deser z zielonymi paskami ze skrobi.

Paski bánh lọt często doprawia się aromatem pandanu. Podaje się je z mlekiem kokosowym, syropem cukrowym i lodem.

W niektórych wersjach dodaje się fasolę i galaretkę.

Chè sương sa hạt lựu

Chè sương sa hạt lựu to deser z galaretką i kolorowymi kostkami skrobiowymi.

Sương sa to rodzaj galaretki, a hạt lựu oznacza dosłownie „ziarna granatu”.

W rzeczywistości kolorowe kostki robi się zazwyczaj z kasztana wodnego lub innego chrupiącego produktu obtoczonego w barwionej skrobi.

Deser podaje się z mlekiem kokosowym i lodem.

Chè sương sáo

Chè sương sáo to deser z czarną galaretką ziołową.

Galaretka ma lekko gorzkawy i trawiasty smak. Łączy się ją z syropem cukrowym, mlekiem kokosowym, tapioką i lodem.

Ten wariant wyjątkowo orzeźwia w upalne dni.

Chè nha đam

Chè nha đam to deser z aloesem.

Miąższ aloesu oczyszcza się z goryczy i kroi w przezroczyste kostki. Można go łączyć z fasolą mung, nasionami lotosu i syropem cukrowym.

Deser ma świeżą i lekko chrupiącą teksturę.

Chè mè đen

Chè mè đen to gęsty deser z czarnego sezamu.

Słowo mè đen oznacza „czarny sezam”.

Nasiona mieli się i gotuje z cukrem oraz skrobią. Powstaje gęsta, ciemna masa o intensywnym orzechowym smaku.

Na północy można spotkać nazwę chè vừng đen.

Chè kho

Chè kho to bardzo gęsty deser z fasoli mung.

Słowo kho oznacza tutaj zwartą, prawie suchą konsystencję.

Fasolę mung uciera się z cukrem na jednolitą masę, formuje w blok lub porcjowane kawałki i posypuje sezamem.

To nie jest płynny deser, lecz zwarta słodycz, którą często przygotowuje się na święta.

Chè lam

Chè lam, mimo nazwy, nie jest słodką zupą.

To zwarta słodycz z mąki z ryżu kleistego, melasy lub cukru, imbiru i orzeszków ziemnych.

Masę kroi się w małe batoniki i podaje do herbaty. Chè lam jest szczególnie popularny w północnym Wietnamie.

Chè chay

Chè chay to ogólne określenie deseru wegetariańskiego lub postnego, chociaż większość rodzajów chè i tak nie zawiera mięsa.

Jednak w desery mogą wchodzić:

• mleko;
• śmietanka;
• żelatyna;
• jajka;
• barwniki lub aromaty pochodzenia zwierzęcego.

Ścisłym weganom lepiej upewnić się co do składu nowoczesnych wariantów kremowych i galaretkowych.

Gorące i zimne rodzaje chè

Chè nóng

Chè nóng to gorący deser.

Słowo nóng oznacza „gorący”.

Na gorąco często podaje się:

• chè trôi nước;
• chè đậu xanh;
• chè đậu đen;
• chè mè đen;
• chè khoai môn;
• słodkie kaszki ryżowe.

Takie desery są szczególnie popularne wieczorem i w chłodną pogodę.

Chè lạnh

Chè lạnh to zimny deser.

Słowo lạnh oznacza „zimny”.

Jest on wcześniej schładzany w lodówce lub podawany z lodowym syropem.

Chè đá

Chè đá to chè z lodem.

Słowo đá oznacza „lód”.

Kruszony lód dodaje się bezpośrednio do szklanki. Przed jedzeniem deser należy wymieszać, aby syrop i mleko kokosowe rozłożyły się równomiernie.

Jak poprawnie jeść chè

Większość rodzajów je się łyżką.

Jeśli deser podano warstwami, najpierw warto spróbować poszczególnych składników, a następnie je wymieszać.

W przypadku zimnego chè kolejność może być następująca:

1. dodać mleko kokosowe, jeśli zostało podane osobno;
2. lekko wymieszać górne warstwy;
3. rozmieścić kruszony lód;
4. podnieść z dna fasolę, galaretkę i syrop;
5. jeść małymi łyżeczkami, łącząc różne składniki.

Nie należy zbyt długo czekać po dodaniu lodu. Szybko się topi i rozwadza smak.

Warianty gorące najlepiej najpierw lekko ostudzić. Gęsta masa może utrzymywać wysoką temperaturę dłużej, niż się wydaje.

Czy trzeba wymieszać chè

To zależy od odmiany.

Jednorodne desery z fasoli lub sezamu nie muszą być mieszane.

Warianty wielowarstwowe, takie jak chè ba màu czy chè thập cẩm, lepiej wymieszać. W przeciwnym razie najpierw będzie czuć tylko mleko kokosowe i lód, a najsłodsze składniki zostaną na dnie.

Czy chè to napój czy deser

Niektóre zimne odmiany są dość płynne i podawane w szklankach, przez co przypominają napój. Jednak zazwyczaj je się je łyżką.

Chè poprawniej jest uważać za deser, nawet jeśli część syropu można wypić przez słomkę.

Jak zamówić chè

W menu można spotkać następujące nazwy:

• chè – chè;
• chè ba màu – deser trójkolorowy;
• chè thập cẩm – asortyment;
• chè đậu xanh – z fasolą mung;
• chè đậu đỏ – z czerwoną fasolą;
• chè đậu đen – z czarną fasolą;
• chè bưởi – ze skórką pomelo;
• chè khúc bạch – z galaretką śmietankową;
• chè Thái – deser owocowy w stylu tajskim;
• chè sầu riêng – z durianem;
• chè hạt sen – z nasionami lotosu;
• chè bắp – z kukurydzą;
• chè khoai môn – z taro;
• chè trôi nước – kulki ryżowe w syropie imbirowym;
• chè mè đen – z czarnym sezamem;
• chè nóng – gorące chè;
• chè đá – chè z lodem;
• ít ngọt – mniej słodkie;
• không đá – bez lodu;
• ít đá – mniej lodu;
• thêm nước cốt dừa – dodać mleko kokosowe;
• không nước cốt dừa – bez mleka kokosowego;
• không đậu phộng – bez orzeszków ziemnych.

Zwrot một ly chè oznacza „jedna szklanka chè”.

W przypadku deseru w miseczce można powiedzieć một chén chè lub một bát chè – jedna miseczka chè.

Kiedy najlepiej jeść chè

Chè je się przez cały dzień.

Zimne warianty są szczególnie popularne po obiedzie i wieczorem, gdy upał zaczyna mijać. Często kupuje się je jako lekki deser lub słodką przekąskę.

Gorące odmiany je się częściej wieczorem, w deszczową pogodę lub w chłodnym sezonie.

Specjalistyczne sklepiki z chè mogą być otwarte do późnej nocy. W takich miejscach wygodnie jest zamówić kilka małych porcji i spróbować różnych smaków.

Gdzie najlepiej spróbować chè

Chè jest popularne w całym Wietnamie, ale specyfika regionalna znacznie się różni.

W Hanoi warto szukać:

• chè kho;
• chè lam;
• chè đậu đen;
• chè trôi nước;
• desery z nasionami lotosu.

W Huế szczególnie interesujące są:

• chè sen long nhãn;
• chè bắp;
• chè đậu ván;
• złożone desery wieloskładnikowe;
• małe porcje różnych rodzajów.

W Ho Chi Minh i na południu popularne są:

• chè ba màu;
• chè thập cẩm;
• chè bưởi;
• chè Thái;
• chè sầu riêng;
• zimne desery z mlekiem kokosowym.

Dobry lokal można poznać po kilku oznakach:

• składniki są przechowywane pod przykryciem;
• mleko kokosowe wygląda na świeże;
• owoce nie mają ciemniejszych brzegów;
• lód dodaje się przed podaniem;
• fasola zachowuje swój kształt;
• galaretka nie jest wysuszona;
• deser jest chętnie zamawiany przez mieszkańców.

Co turysta powinien wziąć pod uwagę

Chè może zawierać:

• mleko kokosowe;
• zwykłe mleko;
• śmietankę;
• mleko skondensowane;
• orzeszki ziemne;
• sezam;
• fasolę;
• żelatynę;
• jajka;
• durian;
• barwniki spożywcze;
• dużą ilość cukru.

W przypadku alergii na orzechy należy osobno dopytać o obecność orzeszków ziemnych i sezamu. Mogą być one używane nie tylko na wierzchu, ale także wewnątrz deseru.

Nie wszystkie rodzaje chè są wegańskie. Nowoczesne warianty z galaretką śmietankową mogą zawierać produkty mleczne i żelatynę.

Zimny deser może być bardzo słodki. Do uzyskania mniej słodkiej wersji przydaje się zwrot ít ngọt.

Osoby wrażliwe na rośliny strączkowe powinny zacząć od wariantów owocowych lub galaretkowych.

Dlaczego warto spróbować chè

Chè pokazuje, jak różnorodna może być kultura deserowa Wietnamu.

Pod jedną nazwą połączono dziesiątki dań: od gorących kulek ryżowych w syropie imbirowym po zimne szklanki z fasolą, owocami, galaretką i mlekiem kokosowym.

Główna przyjemność tkwi w połączeniu tekstur. W jednej porcji mogą znaleźć się jednocześnie miękka fasola, sprężysta tapioka, chrupiące kasztany wodne, delikatna galaretka i gęsty sos kokosowy.

Na pierwsze zapoznanie się najlepiej wybrać chè ba màu lub chè thập cẩm. Pozwalają one spróbować od razu kilku charakterystycznych składników. Następnie warto przejść do bardziej samodzielnych deserów: chè bưởi, chè trôi nước lub chè hạt sen.